Wanneer je volwassen dochter overlijdt, verlies je niet alleen degene die zij was. Je verliest ook wie zij nog zou worden. Dat is iets wat ik regelmatig terughoor in gesprekken met ouders die hun volwassen kind hebben verloren. Hun verdriet gaat niet alleen over het verleden, maar ook over een toekomst die nooit meer werkelijkheid zal worden.
Onlangs sprak ik een moeder van wie haar volwassen dochter was overleden. Tijdens ons gesprek vertelde ze over haar dochter zoals alleen een moeder dat kan. Over haar karakter, haar humor, haar talenten en de manier waarop zij in het leven stond. Opvallend genoeg ging het nauwelijks over haar overlijden. Het ging over haar leven.
En juist daarin werd voelbaar hoe groot het verlies eigenlijk is.
Soms lijkt de buitenwereld te denken dat het overlijden van een volwassen kind anders is dan het overlijden van een jong kind. Alsof de pijn minder groot zou zijn omdat je al veel jaren samen hebt gehad. Alsof ouders meer tijd hebben gehad om herinneringen te maken en daardoor makkelijker afscheid kunnen nemen.
Maar zo werkt het niet.
Een dochter van veertig, vijftig of zestig jaar blijft je dochter. De relatie verandert door de jaren heen, maar het moederschap verdwijnt nooit. Eerst zorg je voor haar, later leef je met haar mee. Eerst begeleid je haar door het leven, later deel je ervaringen van volwassene tot volwassene. De verbondenheid blijft, ongeacht de leeftijd.
Juist daarom kan het overlijden van een volwassen dochter zo ingrijpend zijn. Je verliest niet alleen je kind, maar ook de vrouw die zij geworden was.
Tijdens ons gesprek vertelde deze moeder niet alleen over herinneringen. Over de alledaagse dingen die ze miste. Ze vertelde ook over alles wat nooit meer zou gebeuren.
Ze zouden samen een verre reis maken. Maar dat is er niet van gekomen. Ze droomde ervan om oma te worden van het kind van haar dochter.
Ze vertelde dat ze niet alleen rouwde om wat er was geweest, maar ook om alles wat er nooit meer zou zijn.
Ik heb gemerkt dat veel mensen bij rouw denken aan grote emoties op moeilijke dagen zoals verjaardagen, sterfdagen of feestdagen. En dat klopt ook, want die momenten zijn vaak pijnlijk. Maar deze moeder vertelde mij dat het gemis bij haar vooral voelbaar is in de alledaagse dingen.
En dan te beseffen dat dat er niet meer is en nooit meer zal zijn. Dat maakte haar het vaakst verdrietig. Die kleine momenten. Momenten die vroeger zo vanzelfsprekend waren.
Een van de grootste misverstanden over rouw is dat het ooit voorbij is. Dat je het hebt verwerkt. Maar dat is niet wat ouders mij vertellen. En dat is ook niet mijn eigen ervaring, als moeder van twee sterrenkindjes.
Deze moeder vertelde mij dat er een leven was met haar kind en een leven na haar overlijden. Maar dat haar dochter nog altijd onderdeel uitmaakte van haar leven.
Zo vertelde ze dat ze nog dagelijks met haar dochter spreekt, ook al is zij er niet meer. Op die manier hield ze haar dochter bij zich.
En ondanks het enorme gemis merkte ze dat het intense verdriet nu niet meer op de voorgrond stond. Dat ze niet meer steeds moest huilen als ze aan haar dochter dacht.
Niet omdat het verdriet minder groot was, maar omdat ze steeds beter in staat was om te leven met het verlies.
Misschien is dat wel de belangrijkste boodschap die ik haar hoorde zeggen en waar ik mijzelf ook in herken.
Een persoonlijk en bijzonder moment Vandaag wil ik iets persoonlijks en bijzonders met jullie delen. Ik ben met succes door de visitatie van de NFG gekomen én heb de audit van QIC KMS goed doorlopen. Voor mij voelt dit als…
Manu Kierse (2020) verwoordt het heel treffend. Wanneer je je (ongeboren) kleinkind verliest, heb je als opa en oma dubbel verdriet. Ondanks dit dubbele verdriet word je als rouwende opa en oma niet of nauwelijks erkent. Mensen onderschatten jouw verdriet….
