Als je je kind bent verloren — modellen en theorieën van rouw

Als je je kind bent verloren, verandert je leven ingrijpend. Het verdriet en het gemis zijn groot. Voor veel ouders voelt het alsof niets meer vanzelfsprekend is.

Je gezin is niet meer compleet en de toekomst ziet er anders uit dan je had gedacht. Ook als je kind er niet meer is, blijf je altijd zijn of haar vader of moeder. Iedere ouder rouwt op een eigen manier. Er is geen goede of foute manier om te rouwen. Wat je voelt, denkt of doet, kan per dag, per moment of per situatie verschillen.

Soms kan het helpen om meer te begrijpen over rouw. Er zijn verschillende modellen en theorieën die woorden proberen te geven aan wat rouw met iemand doet. Misschien geeft dat herkenning. Misschien helpt het je om iets beter te begrijpen van wat je doormaakt. Kijk vooral wat bij jou past. Niet alles hoeft.

Waarom lezen over rouw helpend kan zijn

Na het verlies van je kind kun je je overspoeld voelen door verdriet, vermoeidheid, onrust, boosheid of leegte. Veel ouders vragen zich af of wat zij voelen normaal is.

Rouwmodellen kunnen helpen om woorden te geven aan wat je ervaart. Ze kunnen herkenning bieden en houvast geven in een periode waarin veel onzeker voelt. Tegelijk zijn deze modellen geen regels. Je hoeft niet in een bepaald model te passen. En je hoeft niet alles te herkennen.

Kübler-Ross – vijf stadia van rouw

Elisabeth Kübler-Ross, een Zwitsers-Amerikaanse psychiater, was een van de eersten die aandacht gaf aan gevoelens rondom verlies en sterven. Zij beschreef vijf stadia van rouw. Het is belangrijk om te weten dat deze stadia niet altijd in een vaste volgorde voorkomen. Gevoelens kunnen elkaar afwisselen en door elkaar heen lopen. De vijf stadia zijn:

1. Ontkenning – je kunt moeilijk geloven wat er is gebeurd.
2. Woede – je voelt boosheid over het verlies en over wat je is overkomen.
3. Onderhandelen – je zoekt naar verklaringen of probeert grip te krijgen op het verlies.
4. Verdriet of somberheid – je voelt je leeg, moe of intens verdrietig.
5. Aanvaarding – je leert stap voor stap leven met het gemis.

Je kunt je in sommige van deze stadia herkennen en in andere niet. Dat is heel normaal. Je hoeft niet alle stadia te ervaren of door te maken. Het kan helpen om woorden te hebben voor wat je voelt.

William Worden – de vier rouwtaken

Na Kubler-Ross beschreef de Amerikaanse psycholoog en rouwdeskundige William Worden rouw als vier rouwtaken. Deze taken zijn geen stappen die je één voor één moet afronden. Het zijn dingen die in rouw steeds opnieuw aandacht kunnen vragen. Volgens Worden gaat het om de volgende rouwtaken:

1. Het aanvaarden van de realiteit van het verlies. Je beseft dat je kind niet meer terugkomt.
2. Het doorleven van de pijn en het verdriet.
3. Het aanpassen aan een nieuw leven waarin je kind niet meer fysiek aanwezig is.
4. Het vinden van een blijvende verbinding met je kind, terwijl je tegelijk de draad van je leven weer oppakt.

Voor veel ouders is vooral die laatste taak herkenbaar. Je kind blijft altijd deel van je leven. De band verandert, maar verdwijnt niet.

Manu Keirse – rouwarbeid

Ook de Vlaamse psycholoog en rouwdeskundige Manu Keirse beschrijft rouw als het vervullen van vier rouwtaken. Hij spreekt daarbij over rouwarbeid. Daarmee bedoelt hij dat rouwen veel van je vraagt. Het kost tijd, energie en aandacht.

Ook deze taken zijn geen stappen die je één voor één hoeft te doorlopen. Ze kunnen elkaar afwisselen en steeds opnieuw terugkomen. Volgens Keirse gaat het om de volgende taken:

1. De werkelijkheid van het verlies van je kind onder ogen zien.
2. De pijn van het verlies van je kind aanvaarden.
3. Aanpassen aan de wereld zonder je kind.
4. Je kind blijven herinneren en weer leren genieten van het leven zonder je kind.

Veel ouders herkennen hierin dat rouw niet alleen verdriet is, maar ook iets wat iedere dag energie vraagt. Zelfs gewone dingen kunnen ineens veel moeite kosten.

Rouw verloopt niet in vaste stappen

Rouwmodellen kunnen helpen om woorden te geven aan wat je doormaakt. Ze kunnen herkenning bieden en soms wat houvast geven. Tegelijk is het goed om te weten dat rouw in de praktijk vaak anders verloopt. Gevoelens, fases en rouwtaken kunnen elkaar afwisselen en door elkaar heen lopen.

Zie deze modellen daarom niet als een stappenplan, maar als manieren om beter te begrijpen wat rouw met je kan doen.

Het duale procesmodel – tussen verlies en herstel

Volgens de onderzoekers Margaret Stroebe en Henk Schut beweeg je in rouw vaak heen en weer tussen twee kanten.

Aan de ene kant is er het verdriet en het gemis van je kind. Aan de andere kant is er het leven dat doorgaat en waarin ook gewone en praktische dingen aandacht vragen. Het ene moment ben je diep met het verlies bezig. Het andere moment zoek je afleiding, regel je iets of merk je dat je even ademruimte hebt.

Dat heen en weer bewegen is heel normaal. Het betekent niet dat je je kind vergeet. Het is juist een manier waarop veel mensen met rouw omgaan. Voor ouders kan dit veel herkenning geven. Je kunt intens verdrietig zijn en op een ander moment toch even lachen, iets regelen of rust voelen. Die afwisseling mag er zijn.

Het integratief model – rouw is persoonlijk en uniek

De Vlaamse rouwdeskundige Johan Maes beschrijft rouw als een persoonlijk en uniek proces. Verlies hoort bij het leven en heeft invloed op wie je bent en hoe je verder leeft.

Het verlies van je kind kan je als mens diep veranderen en raakt alle delen van je leven. Niet alleen je gevoelens, maar ook je lichaam, je gedachten, de vragen die je hebt en je contact met anderen. De manier waarop je rouwt, hangt onder andere samen met:

• de band met je kind
• de manier waarop je kind is overleden
• wie jij bent als persoon
• de steun die je krijgt van je omgeving
• wat je in je leven al hebt meegemaakt

Dat maakt rouw voor ieder mens anders. Wat voor de een helpend is, hoeft dat voor de ander niet te zijn.

Volgens Maes is er geen vaste manier om te rouwen en ook geen moment waarop rouw ‘klaar’ is. Veel ouders vinden het helpend om te weten dat het gemis ook na lange tijd nog sterk voelbaar kan zijn, zelfs als je je leven weer oppakt, plannen maakt of momenten van geluk ervaart.

De leegte die je kind achterlaat, blijft. Omdat je kind altijd bij je blijft horen en de plek die je kind in je leven heeft, niet verdwijnt.

De rouwslinger – van emotie naar emotie

Irene Otto beschrijft in haar boek Een miskraam, En nu? 7 inzichten die je verder helpen rouw als een rouwslinger.

Daarmee bedoelt ze dat je heen en weer kunt bewegen tussen verschillende gevoelens, zoals ontkenning, boosheid, ontreddering, wanhoop, jaloezie, schuldgevoel, angst en hoop. Deze gevoelens kunnen elkaar snel afwisselen.

Het kan voelen alsof je weinig grip hebt op je emoties. Dat is een normale reactie bij rouw.

Volgens Irene Otto kan het helpen om jezelf toestemming te geven om te voelen wat je voelt, zonder jezelf daarvoor te veroordelen. Ze benadrukt ook dat er geen eindpunt is voor rouw. Iedereen rouwt op zijn of haar eigen manier en in een eigen tempo.

Wat rouwmodellen je kunnen geven

Rouwmodellen en theorieën kunnen helpen om woorden te vinden voor wat je doormaakt. Ze kunnen herkenning geven en soms wat houvast bieden in een moeilijke periode. Tegelijk zijn het geen stappenplannen. Je hoeft niet in een bepaald model te passen. En je hoeft niet alles te herkennen.

Misschien geeft één model je rust. Misschien haal je uit meerdere modellen iets dat bij je past. Misschien spreekt het je minder aan. Ook dat is goed.

Tot slot

Rouwen om je kind is intens en ingrijpend. Voor iedere ouder ziet dat proces er anders uit.

Deze modellen en theorieën kunnen helpen om te begrijpen dat rouw veel vormen kent. Ze laten zien dat wisselende gevoelens normaal zijn en dat het niet vreemd is als rouw na verloop van tijd nog steeds voelbaar is.

Kijk vooral wat jou helpt. Neem mee wat steun geeft en laat los wat niet bij je past. Je hoeft het niet op een bepaalde manier te doen

Bronvermelding